JAN KASPROWICZ 1860-1926

Jan Kasprowicz urodził się w 1860 roku w ubogiej rodzinie chłopskiej w Szymborzu pod Inowrocławiem. W ciągu swojego całego życia wyróżniał się wytrwałością, odwagą i przywiązaniem do ojczystej kultury. Dwukrotnie aresztowany i skazany na 6 miesięcy więzienia za działalność w kręgach bliskich socjaldemokracji. Trudne warunki materialne w dzieciństwie uwrażliwiły Jana Kasprowicza na ludzką krzywdę, niesprawiedliwość społeczna. Na przełomie 1888/1889 przenosi się do Lwowa widząc w autonomicznej Galicji większe możliwości dla działalności dziennikarskiej, literackiej.

We Lwowie następuje swoista eksplozja talentów i działalności Jana Kasprowicza – wchodzi dynamicznie w skład redakcji Kuriera Lwowskiego, gdzie szczególnie jest stałym recenzentem bogatego życia teatralnego ówczesnego Lwowa. Pisze też mnóstwo artykułów literackich, nie stroni od komentarzy i artykułów o sytuacji Polaków w zaborze pruskim. Ciekawym zajęciem Kasprowicza jest obserwacja i sporządzenie sprawozdań sądowych z rozpraw bulwersujących lwowskie społeczeństwo.

Działanie we Lwowie w Kole Literacko-Artystycznym, Sokole, Towarzystwie im. Staszica, Lidze Narodowej. W latach 90 w cyklu sonetów „Z więzienia” pisze o swoich osobistych sytuacjach kryzysowych, psychologicznych i światopoglądowych, które w końcu zakończyły się odejściem od idei socjalistycznych. Do twórczości poetyckiej wkracza szereg publikacji wierszy, manifestów, z których pochodzą cytaty „Błogosławieni, którzy w czasie gromów, nie utracili równowagi ducha”. „Jest w ludzie siła niespożyta, zbawienie leży pod siermięgą”. J. Kasprowicz w dojrzałym okresie twórczości porzuca problematykę społeczną na rzecz metafizycznej syntezy.

Rewelacyjny wykład o Janie Kasprowiczu z okazji jego 100 urodzin prof. polonistyki UAM Wiesława Ratajczaka wymownie zatytułowano „W poszukiwaniu absolutu. Od buntu do pokory franciszkańskiej”. Tytuł wykładu jest syntezą drogi literackiej Jan Kasprowicza. Jego franciszkańska wiara w osobowego Boga zbliżyła go do katolickiego personalizmu. Warto zauważyć w twórczości poetyckiej przełom modernistyczny i wejście w ekspresjonizm, powstają ballady, hymny, liryki dramaty.

Dla mnie osobiście najbardziej spektakularnym sukcesem Kasprowicza na terenie Lwowa jest jego wkroczenie na drogę naukową, W 1904 roku zwycięsko broni doktorat o liryce Teofila Lenartowicza – sam pomysł do opracowania zapomnianego pisarza, rzeźbiarza świadczy o szlachetności jego wyboru. W 1909 roku na Uniwersytecie Lwowskim objął specjalnie utworzoną katedrę lomparystyki literackiej. Obok znaczącej działalności naukowej J. Kasprowicz związał się z Narodową Demokracją. W 1920 roku uczestniczył w akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach. W uznaniu dorobku literackiego, działalności na rzecz odzyskania niepodległości został wybrany Rektorem (1921-1922) UJK we Lwowie.

Syn ziemi kujawskiej, wielkopolskiej, maturzysta z Poznania zostaje rektorem uniwersytetu we Lwowie w II RP. Wobec złego stanu zdrowia i zainteresowania kulturą Podhala, gdzie umiera w słynnej „harendzie” w 1926 r.

Jan Kasprowicz był także wybitnym tłumaczem dziejów z łaciny, greki, języka francuskiego, niemieckiego, norweskiego, holenderskiego. Kasprowicz opowiadał, że za gaże z tłumaczeń, szczególnie dzieł Szekspira mógł wybudować Harendę.

Dzisiaj znając tylko wybiórczo dorobek literacko naukowy Jana Kasprowicza uważam, że jego rok tj. rok 2026 może stać się dobrą okazją do zapoznania się z jego bogatym życiem i twórczością. Kreśląc symboliczny biogram na stronę naszego Oddziału wskazałem na ważny udział Wielkopolanina w rozwoju i odbudowę dziedzictwa Kresów Wschodnich.